نگذاریم جوانان «شبنم های منجمد» شوند

خداوند قادر و حکیم طبیعت بسیار پیچیده، زیبا و شگفت انگیزی را خلق کرده که دارای نظامی دقیق و بر مبنای نظم علت و معلولی است . خیلی از مسائل و پدیده های جامعه ی بشری را می توان  با  طبیعت و این نظام ها تشبیه، تبیین، تحلیل و مقایسه کرد. امروزه مسائل و آسیب های اجتماعی مختلفی به دلایل گوناگون در جامعه بروز و ظهور پیدا کرده است. میخواهم مفهوم سخنم را با تشبیهی شگفت انگیز از طبیعت بیان نمایم.

حتماً بارها در ساعات اولیّه صبح متوجه وجود قطرات ریزآب بر روی گیاهان و درختان شده‌اید که مانند مروارید می‌درخشند. به این قطرات، شبنم می‌گویند. بسیاری از مردم فکر می‌کنند شبنم نیز مانند باران در طول شب از آسمان بر زمین می‌بارد. ولی این‌طور نیست. قطرات شبنم در اثر متراکم شدن بخارآب موجود در هوا به وجود می‌آیند. هوای پیرامون ما دارای مقداری بخار آب است که ما به آن رطوبت می‌گوییم. هوای گرم در مقایسه با هوای سرد رطوبت بیشتری دارد. در طول شب، وقتی بخار آب موجود در هوای گرم با سطح سرد اجسامی مانند برگ گیاهان، سنگ‌ها و غیره برخورد می‌کند، به صورت قطرات ریز آب متراکم می‌شود. این قطرات ریز آب، همان شبنم‌اند.(منبع سایت تبیان)

وقتی در طول شب گیاهان و درختان سرد می‌شوند، بخارآب موجود در هوا به شکل شبنم بر روی آنها متراکم می‌شود.

شبنم، وقتی آسمان صاف است، بیشتر و زمانی  که هوا ابری است، کمتر تشکیل می‌شود. تبخیر آب، شب‌هایی که آسمان صاف می شود، بیشتر است.

بشمه (به انگلیسی Frost) شبنم یخ‌زده یا سرماریزه  رسوب جامد بخار آب از هوای اشباع شده‌است. بشمه زمانی شکل می‌گیرد که دمای سطوح جامد، سردتر از نقطهٔ تشکیل شبنم و همچنین در زیر نقطه انجماد آب باشد و در نتیجه، بخار آب موجود در هوا مستقیما در اثر فرایند چگالش به یخ تبدیل می‌شود. امکان ایجاد بشمه توسط فررفت (حرکت تودهٔ هوا به صورت افقی در نتیجهٔ تغییر دما) نیز وجود دارد اما این دلیل اصلی تشکیل بشمه نیست. اندازه کریستال بشمه بستگی مستقیم به زمان و بخار موجود در هوای مجاور دارد. بشمه از نظر ظاهری به صورت کریستال و معمولا شفاف است و شکلی شبیه به سوزن یا پر دارد. بشمه زمانی که باعث از بین رفتن گیاهان و یا میوه‌های آویخته از درختان می‌شود، اثرات زیان‌بار اقتصادی به همراه دارد.

اگر دمای سطح جامد، به کمتر از نقطهٔ شبنم برسد و خود سطح جامد نیز سردتر از نقطهٔ انجماد آب باشد، بر روی سطح جامد «بشمه» تشکیل می‌شود. بشمه به صورت سنبله‌های یخ است که از سطح جامد به خارج رشد می‌کنند. اندازه کریستال بستگی دارد به زمان، دما و مقدار بخار آبی که در دسترس است. بسته به جهت باد ممکن است بشمه به صورت پیکان تشکیل شود.

 نوجوانان و جوانان  جامعه  شبنم های جامعه هستند از فضای جامعه شکل میگیرند و بر روی شاخسار جامعه در جای جای آن می ایستند، همانگونه که شبنم ها برای تلطیف طبیعت مفیدند، جوانان و نوجوانان نیز موجب بقای حیاط جامعه ی بشری و هویت یک جامعه هستند. شبنم ها روزها با آفتاب ملایم بخار شده و شب دوباره به صورت شبنم نقش می بندند  ولی  نباید  دمای جامعه آنقدر سخت و خشن باشد که این شبنم ها منجمد شوند و ب نه تنها موجب لطافت فضای جامعه نشوند بلکه به شاخسار جامعه نیز آسیب برسانند .

در حال حاضر مشکلاتی چون ، فرار مغزها که ناشی از عدم توجه واقعی به نخبگان و استعدادهای ناب کشور است و مسئله ای چون  بیکاری  جوانان به خصوص قشر تحصیلکرده  که موجبات سرخوردگی، افسردگی و در نتیجه اعتیاد درصد قابل توجهی از جوانان کشور شده است و زنگهای هشدار از طرف تمام کارشناسان برای مسئولین به صدا درآمده است.

نگران کننده ترین مسئله ، بیکاری  ۴۲  درصدی دانش آموختگان دانشگاهی است که  بیکاری از نوع ساختاری برای جامعه ی ما فرآهم آورده، بیکاری ای که ناشی از برنامه ریزی های غلط و غیر اصولی گذشتگان و اکنون میراث دولت یازدهم شده است.  توسعه ی بیش از حد دانشگاهها ی مختلف اعم از دولتی(در دو نوبت روزانه و شبانه)، پیام نور، غیر انتفاعی، علمی وکاربردی و دانشگاههای آزاد الی ماشاءالله، دادن مدرک  بدون توجه به مباحث مختلف فرهنگ کار، کارآفرینی، مهارت آموزی و بدون در نظر گرفتن  عرضه، تقاضا و نیاز بازار کار کشور!

 بررسیها نشان می دهد از ۱۱میلیون و ۳۹۲هزار و۲۲۷ نفر فارغ التحصیل و یا در حال تحصیل سال گذشته، پنج میلیون و ۸۱۳ هزار و ۳۲۲ نفر غیر فعال، چهار میلیون و ۵۴۴ هزار و ۷۷۵ نفر شاغل و یک میلیون و ۳۴ هزار و ۱۲۹ نفر بیکار هستند. (براساس تعریف ارایه شده از مرکز آمار ایران ، تمامی اعضای ۱۰ ساله و بیشتر خانوار ها که در هفت روز قبل از مراجعه مامور آمارگیری شاغل یا بیکار نبوده اند و در یکی از گروه های محصل ، خانه دار ، دارای درآمد بدون کار و سایر ، طبقه بندی شده اند به عنوان جمعیت غیر فعال اقتصادی بشمار می آیند).

نتایج آمارگیری نیروی کار سال ۹۳ که از سوی مرکز آمار ایران انتشار یافته است،بیشترین میزان بیکاری در میان جمعیت فارغ التحصیل و یا در حال تحصیل رشته های مهندسی و حرفه های مهندسی با ۲۳۹ هزار و ۶۳۸نفر است.
همچنین پس از رشته های مهندسی، بیشتر بیکاران دانش آموخته و یا در حال تحصیل به ترتیب در رشته ها بازرگانی با ۲۰۴هزار و ۱۴۰نفر و معماری با ۱۲۶ هزار و ۷۹۵ نفر در مرتبه های بعدی بیکاری دانش آموختگان دانشگاهی قرار دارند.
بنابراین گزارش ،تعداد ۷۲۲هزار و ۲۰۶نفر از فارغ التحصیلان دانشگاهی بیکار را مقطع کارشناسی به خود تخصیص داده اند. همچنین این میزان در میان مردان ۳۱۷هزار و ۶۱۶ نفر و در میان زنان ۸۴۶ هزار و ۸۶۷ نفر است.

نتایج این بررسی نشان می دهد ۱۱۰هزار و ۹۰۳ نفر با مدرک دکتری در کشور بیکارند که به تفکیک جنسیت ۷۴ هزار و ۶۵۳نفر را مردان و ۳۶ هزار و ۲۴۹ نفر را زنان به خود اختصاص می دهند.

در کنار این برنامه ریزی های غلط د رچند سال اخیر کاهش رشد اقتصادی و کاهش درآمدهای نفتی ، تحریم ها و کوچک شدهن اقتصاد ایران به  دامنه  ی بیکاریها افزوده است.

بیکاری را می توان مادر تمام آسیب های اجتماعی دیگر لقب داد.

آخرین آمار تعداد معتادان کشور که مورد تأیید ستاد مبارزه با مواد مخدر هم قرار گرفته ۲ میلیون و تا ۲.۲ میلیون نفر است که مصرف روزانه مواد مخدر دارند.( به نقل از مدیرکل سلامت روان وزارت بهداشت )

آماری از  مصرف کنندگان تفننی مواد در اختیار نداریم  و بدیهی است  این آمار مربوط به معتادان وابسته و دائمی است که مصرف روزانه مواد مخدر دارند.اینها همان شبنم های منجمدی هستند که در فضای جامعه یخ زده اند و موجب خشکیدن و آسیب رساندن  به شاخ و برگ جامعه می شوند.

اعتیادی که طبق آمارهای رسمی این عدد اعلام شده و مسلما آمارغیر رسمی و ثبت نشده بیش از این تعداد است؛ به تبع  آن طلاق و از هم گسستگی خانوادگی هم به وجود میآید.  بچه های طلاق هم خود ممکن است به شبنم های منجمد جامعه تبدیل شوند. البته در علم جامعه شناسی برای بروز یک پدیده ی اجتماعی مانند جرم و یا اعتیاد باید مجموعه عوامل و علل مختلف در یکجا جمع شود. مثلا هرکودک فقیری مجرم نمی شود و یا هر جوان بیکاری معتاد نمی شود. اما وای به زمانی که جمیع عوامل و مؤلفه ها برای یک آسیب یا پدیده ی منفی اجتماعی گردهم بیاید.

از همه مهمتر باید برای پیگشیری از انجماد شبنم ها   اقدام کرد تا برای درمان  . به عنوان مثال:هزینه ها به جای مبارزه و قاچاق مواد مخدر باید بیشتر به سمت پیشگیری از اعتیاد برود و بایستی  فضای جامعه را جوری برای کسب و کار و فعالیت جوانان مهیا نمود که تقاضای مصرف نباشد؛ لذا وقتی تقاضا نباشد خود به خود عرضه کنندگان از بازار کسادشان خسته می شوند.

راه حل برای  حمایت و بقای شبنم های جامعه

۱-    انجام کارهای فرهنگی اثر بخش و جذاب برای تغییر نگرش به کار و تلاش برای خیل تحصیل کردگان بیکاری که منتظر شغل دولتی و پشت میز نشینی هستند.

۲-    استعداد یابی نسلهای آینده و حمایت عملی «و نه شعاری» از جوانان خوش فکر، نخبه  و مبتکر و مخترع  از طریق اجرای قانون منع کپی برداری و حمایتهای تسهیلاتی ارزان قیمت، گسترش و حمایت پارکهای علم و فناوری و فضا و میدان دادن به جوانان خوش فکر.

۳-    تخصیص بودجه های  مبارزه با مواد مخدر برای  پیشگیری از اعتیاد با روشهایی چون آموزش مهارتهای زندگی به جوانان و نوجوانانی که هنوز معتاد نشده اند (از طریق اردوهای مفرح آموزشی و کلاسها و مسابقات با جوایز ارزشمندو…)

۴-    تنظیم نظام آموزشی کشور -به خصوص نظام آموزش عالی-  بر مبنای بازار کار و تأکید بر بحث مهارت آموزی ، توسعه آموزشهای فنی و حرفه ای ،  ایجاد نظام صلاحیت حرفه ای و به کارگیری شایستگان برای مدیریت  در کشور .

۵-    تثبیت فضای اقتصادی کشور و سیاستگزاری های مالی،  ارزی، ریالی، بازار پول،  سرمایه و تعرفه و… در نتیجه حفظ و بقای بنگاههای اقتصادی  و پیشگیری از تعطیلی بنگاهها و افزایش ظرفیت اشتغال آنان.

۶-    اجرای صحیح قانون بهبود فضای کسب و کار و تسهیل در ایجاد کسب و کار و برداشتن فشار سودها و جریمه های کمر شکن بانکهای خصوصی و دولتی از گُرده ی ضعیف کارآفرین تولیدگر و  کار

۷-    ایجاد حمایتهای اجتماعی از کودکان طلاق از طریق مشارکت مدنی نهادهای غیر دولتی برای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی  بعدی .  

۸-    فراهم کردن شرایط ازدواج آسان از طرف خانواده ها و ایجاد بسترهای آن از طریق دولت

و آخر اینکه  به هر طریق ممکن ،  با مدیریت استعدادها،  برنامه ریزی های بلند مدت  مبتنی بر عقلانیت و چشم انداز، با حمایت عملی و نه شعاری   نگذاریم که« شبنم های جامعه» منجمد شوند.

این یادداشت روز یکشنبه ۲۲ آذر ماه ۹۴ به عنوان سرمقاله ی روزنامه جهان اقتصاد چاپ و منتشر شد.