با تهران، پایتختی که هر روز از دیروزش شلوغ تر می شود

نیم نگاهی به آمارهای تهران امروز  :

شهر شلوغ تهران یکی از کلان شهرهای بزرگ دنیاست که با توابع  حدود  ۱۷  میلیون جمعیت  و  ۵میلیون خودروی سبک و سنگین را در خودش جای داده و یکی از آلوده ترین  و پر ترافیک ترین شهرهای دنیا شناخته می شود . شهر هفتادو دو ملتی که از هر شهروند ساکن در آن ، که زیر پنجاه سال دارد اصل و نسبش را بپرسی  بالاخره شده تا دو نسل قبل به شهری غیر از تهران می رسی؛  شهری که تا سال ۵۷ تنها ۳ میلیون نفر جمعیت داشت  در حالیکه جمعیت کل ایران ۳۵ میلیون نفر بود  یعنی  آن زمان تهران حدود ۸د رصد جمعیت ایران را در خود جای داده بود . و اما در حال حاضر با ۱۷ میلیون نفر جمعیت از ۷۵ میلیون نفر حدود ۲۳ درصد درصد از مردم ایران در تهران ، پایتخت زندگی میکنند  ! 

استان تهران طی ۱۰ سال گذشته میزبان دو میلیون و ۹۸۳ هزار و ۸۸۹  نفر مهاجر ایرانی بوده است که بیشترین آنها برای جستجوی کار بهتر و ۱۲۰هزار و ۷۹۳ نفر دیگر نیز برای تحصیل وارد پایتخت شده اند.
بر‌اساس نتایج سرشماری سال ۸۵، نزدیک ۳ میلیون و هفتاد‌هزار نفر در طول ده‌ساله ۷۵- ۸۵ بر جمعیت استان تهران افزوده شد که با توجه به اینکه تعداد خالص مهاجرین وارد شده به این استان طی دوره یادشده حدود ۷۸۴‌هزار نفر بوده است، لذا قاعدتا باید میزان افزایش طبیعی جمعیت این استان در ده‌ساله گذشته حدود ۲‌میلیون و ۲۸۶هزار نفر بوده باشد. از طرف دیگر بر اساس‌، آمار سازمان ثبت احوال، تفاوت تعداد متولدین و فوت‌شدگان ثبت شده استان تهران که باید علی‌القاعده حداکثر میزان افزایش طبیعی جمعیت این استان را نشان دهد در طول سال‌های ۷۶ تا ۸۵، نزدیک یک‌میلیون و ۲۰۰‌هزار نفر بوده است که یک‌میلیون و ۸۶هزار نفر کمتر از رقم مشابه حاصل از نتایج سرشماری سال ۸۵ است . به عبارت دیگر بر اساس‌، آمار متولدین و فوت شدگان ثبت شده استان تهران، میزان خالص مهاجرت به این استان طی ده‌ساله گذشته حدود ۴/۲ برابر رقم حاصل از نتایج سرشماری ۸۵ یعنی نزدیک یک‌میلیون و ۸۷۳‌هزار نفر است

 آمار نشان می دهد در دهه ی ۷۵الی  ۸۵  نرخ رشد جمعیت بر اثر مهاجرت ۱۴ درصد و نرخ رشد طبیعی  جمعیت  (حاصل تفاضل زاد و ولد و مرگ و میر)۱ و ۶۸ دهم درصد بوده است .یعنی نرخ رشد طبیعی از استاندارد کشوری نیز کمتر است .

 روزانه در تهران ۲۰ میلیون و ۲۴۵ هزار تردد و جابجایی توسط خودروهای مختلف انجام می شود . تعداد خودروهای سبک و سنگین و عمومی و غیر عمومی در تهران ۵ میلیون دستگاه است که با تقسیم  کردن آن بر جمعیت تهران عدد  ۶/۲  نفر به دست می آید.  یعنی در ازای هر ۶/۲ نفر در تهران یک دستگاه خودرو وجود دارد .

 معضلات و مشکلات شهر تهران:

 تفاوت زیاد در شمال شهر و جنوب شهر : نحوه اشغال بخش های مختلف شهر به نوعی نشانگر هویت خاص اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن و ارایه دهنده چشم اندازهای متفاوت موجود است.
تراکم جمعیت از جمله شاخص هایی است که در این زمینه قابل طرح و بررسی می باشد. این شاخص جمعیتی که از رابطه میان تعداد جمعیت و مساحت محدوده تحت اشغال آن حاصـل می شود، ویژگی های جمعیتی در بُعد توزیع فضایی را به خوبی به نمایش می گذارد.
مقدار تراکم محاسبه شده برای مناطق مختلف شهر تهران نشان می دهد که طی دوره های زمانی گذشته تاکنون، تفاوت میان مناطق شمال و جنوب شهر همیشه در حد بسیار زیاد بوده است به گونه ای که طی سرشماری سال ۱۳۷۵، از مناطق با تراکم خیلی زیاد در نیمه جنوبی شهر (با حداکثر تراکم ۴۱۲ نفر در هکتار در مناطق ۱۰، ۱۴و ۱۷ و تراکم میانگین ۳۰۰) تا محلات کم تراکم شمال شهر (با مقدار ۴۰ تا ۹۰ نفر در هکتار)متغیّر است.

 مشکل زیست محیطی شهر تهران :

 ۱- هوای آلوده : تردد بیش از ۵ میلیون خودرو ، وسیله نقلیه موتوری که دو میلیون از ان فرسوده و کاملا مستهلک می باشند و سهم زیادی در آلودگی دارند. (تهران تنها  ۲۰ روز هوای پاک در سال داشته ،آن هم روزهایی که بعد از طوفانهاو بادهای شدید بوده است.)

 ۲- جابجایی و دفع روزانه میلیونها تن زباله ی تهرانی ها به معضل زیست محیطی  نه تنها در تهران  بلکه به مشکل زیست محیطی  کشوری تبدیل شده است . زباله هایی که در مبدأ تفکیک نشده و شیرابه ها ی آن وارد آب و خاک می شود.

 ۳- آلودگی خاک، آب و هوا بر اثر تراکم بالای جمعیت و مرگ درختان و محیط طبیعی بر اثر ساخت و سازهای بی رویه .

 ۴- شیوع بیماری های مختلف قلبی و عروقی و ریوی  ، انواع سرطانها و بیماریهای روانی و افسردگی  که  آمار این بیماریها  در تهران از متوسط کشوری بالاتر است .

مشکلات اجتماعی و زشتی ظاهری شهر

 ۵- وجود هزاران معتاد و  کارتن خواب ، زنان خیابانی و کودکان کار و متکدی در سطح شهر و پراکنده و آواره  در پارکها و خیابانهای تهران .

 ۶- عدم تناسب بین بازار عرضه و تقاضای مسکن و در نتیجه تهران یکی از گرانترین شهرهای جهان از لحاظ مسکن می باشد. (چه کسی در گذشته فکرش را میکرد که ۲۰ متر هم می تواند یک باب منزل و مسکن باشد آن هم در ازای هر متر سه میلیون تومان !)

 ۷- وجود تهران بر روی دو گسل زلزله، و ساخت و ساز بر روی این گسلها ، که اگر خدای ناکرده زلزله ای بیش از  ۵ ریشتر رخ دهد فاجعه ای انسانی رخ خواهد داد.

 به راستی ما  چه کرده ایم؟ چه تدبیری در این خصوص داشته ایم ؟   

 چرا همه  دوست دارند به تهران مهاجرت کنند؟ چه جاذبه ای در این شهرشلوغ و آوده وجود دارد که هر کس به آن ورود میکند- حتی اگر قرار است برای مدت کم باشد- برای همیشه ماندگار شده و دیگر به وطن و شهر آباء و اجدادی خود باز نمی گردد. چرا سیاستهای بازگشت به شهرستانها که توسط دولتهای قبل به اجرا گذاشته شد، با شکست مواجه شد.

 جمعیت و توسعه
درباره ی  نقش جمعیت در توسعه نظرات متفاوتی ارایه شده است؛ بعضی ها نقش جمعیت را در توسعه به عنوان پیش شرط توسعه و بعضی ها آن را نتیجه ی  توسعه، بعضی آن را به عنوان موضوع نگران کننده برای جوامع در حال توسعه و بعضی دیگر آن را محرک رشد اقتصادی و توسعه پایدار معرفی می کنند.
همبستگی بین توسعه و جمعیت به معنی رابطه متقابلی است که بین متغیرهای مختلف آنها وجود دارد به این معنی که جمعیت تأثیر تعیین کننده ای در متغیرهای گوناگون توسعه دارد و بالعکس خود نیز از متغیرهای توسعه تأثیر می پذیرد. درحال حاضر در بیشتر برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های دولت ها این مفهوم از جایگاه بلندی برخوردار است و محور تمام برنامه ریزی ها در دولت های کارا بر عامل جمعیت و نفوس کشور مربوط می چرخد.
حال با توجه به اهمیت، نزدیکی و تاثیرگذاری که جمعیت می تواند بر توسعه داشته باشد به خصوص در کشورهای توسعه نیافته، محرز است  که با این توصیفات اگر به عامل جمعیت و تشویق جوانان شهرستانی و ایجاد محرکهای لازم برای ماندن در شهر و دیار خود از جمله سهل گرفتن برای ایجاد کسب و کار در شهرستانها اهمیت بدهیم و البته اصل ماجرا انجام کار فرهنگی بین شهرستانی ها برای عدم مهاجرت به شهرهای بزرگ به خصوص پایتخت شلوغ تهران  می تواند در کاهش مهاجرت به پایتخت مؤثر باشد.

 به عنوان مثال یک عکاسی، یک صافکاری ماشین، یک سلمانی ، یک آموزشگاه زبان، یک شیرینی فروشی ، یک تعمیر لوازم خانگی و… را در نظر بگیرید . اینها در یک محله ای با صد نفر جمعیت رونق کسب  کا ردارندو فروش و تولید کالا و خدمات بیشتری دارند یا د رمحله ای که هزار نفر جمعیت دارند؟ مسلما در هزار نفر جمعیت، رونق بیشتری دارند. پس در اینجا عامل جمعیت موجب رونق و توسعه
می باشد. جمعیت ساکن هر چه بیشتر باشد ، قدرت چانه زنی مقامات محلی از دولت مرکز برای تخصیص منابع بیشتر است ، پس رونق و آبادانی عمرانی صورت خواهد گرفت . وقتی آبادانی باشد ، سرمایه گذاران برای سرمایه گذاری در منطقه وسوسه می شود و اگر مقامات محلی و مردم شرایط را محیا کنند آنها برای آوردن سرمایه ترغیب خواهند شد .

 تمام وزارتخانه ها ،نهادها و ادارات ، صنایع بزرگ، دفاتر مرکزی شرکتهای تمام ایران همه در شهر تهران جمع شده در واقع شهر تهران هم از نظر سیاسی هم فرهنگی و هم اقتصادی به تمام معنا پایتخت است و لذا هر روز بزرگ و بزرگتر شده و به معظلات متعددی دچار است.

 از طرفی چندین دانشگاه دولتی و دانشگاه بزرگ آزاد در شهر تهران وجود دارد که در این سالها مدام به افزایش ظرفیت و تعدد رشته های تحصیلی پرداخته اند.  اگر یک بررسی سر انگشتی انجام شود درصد بالایی از پذیرفته شده گان این دانشگاهها را جوانان شهرستانی تشکیل می دهند که متاسفانه بعد از فارغ التحصیلی نیز به دیار و وطن خود باز نمیگردند. جوانان تحصیلکرده ای که حالا دیگر شهر و بخش و روستای محل تولد خود را برای زندگی مناسب نمیدانند و در پایتخت شلوغ و پر زرق مو برق می مانند به امید آینده ای بهتر و  زندگی ای در سطحی بالاتر !

  همچنین چندین پادگان نظامی در قلب شهر تهران وجود دارد که صدها سرباز را از روستاها و شهرهای اقسا نقاط کشور به پایتخت می کشاند که این جوانان نیز با دیدن دریای تهران و گمنامی و آزادی و عدم نظارت اجتماعی قوم و قبیله و محله؛ پای بند این شهر عجوزه و ساحر شده و تعداد زیادی از آنها کار و باری در تهران یافته و به شهرهای خود برنمی گردند و از طرف دیگر اکثرشان چون  معیارهای لازم برای جلب نظر ازدواج با دخترکان پر دک و پز تهرانی را ندارند به محله و آبادی خود برگشته و یک دختر از همان دیار انتخاب و با او به تهران می آیند. یعنی باز موج مهاجرت را افزایش می دهند. و پس از آن به تشویق بستگان دیگر می پردازند برای آمدن به تهران و…

 راه حل چیست؟

 گرچه ممکن است برخی راه حلهای زیر در ظاهر  با روح شعار عدالت و مساوات و برابری مغایرباشد و عجیب و غیر قابل قبول به نظر برسد ولی باور کنید که باید بالاخره کاری کرد و  حق زندگی کردن، طول عمر و سلامتی  را برای  میلیونها  انسان بیچاره ی پایتخت نشین  به رسمیت شناخت.  گرچه نمی توان با تمهیداتی این مهاجرین را به شهرهای خودشان باز گرداند بلکه می توان جلوی مهاجرت بیشتر را گرفت.

 ۱- ممنوعیت استخدام افراد غیر بومی تهران د رادارات دولتی  و شرکتها و بانکها

 ۲- ممنوعیت به کارگیری و جذب سربازان  پادگانها از سربازان غیر از استان تهران

 ۳- ممنوعیت افزایش رشته و ظرفیت دانشگاههای دولتی و آزاد تهران و انتقال برخی دانشگاهها و انتقال پردیس های آموزشی (تا سر حد امکان) به شهرستانهای نزدیک تهران  از جمله قزوین، ساوه، سمنان، کاشان ، زنجان  و همدان .

 ۴-  صدور ویزا برای دانشجویان،سربازان و مسافران برای سکنای موقت در تهران به مدت سالهای تحصیل و سربازی به منظور جلوگیری از مهاجرت بی رویه شهرستانی ها به تهران (صدور ویزای اقامت داخلی در برخی کشورها مانند پاکستان ، چین و آمریکا و مکزیک و برزیل برای کنترل جمعیت مهاجر در کلان شهرهای بزرگ صورت میگیرد و چیز عجیب و ابداعی نیست)

۵-  کار فرهنگی  و مداوم توسط صدا و سیما، آموزش و پرورش، دانشگاهها،  ارشاد، بسیج، روحانیون ، محافل هنری و فرهنگی ، و..هر جای دیگری که با فرن عمومی مردم ارتباط  دارد مبنی بر اینکه اگر همان جمعیت ها در شهر و روستا و دیار خود بمانند و فارغ از اینکه دولت در آنجا شغلی ایجاد بکند یا نکند اگر مهارتی را برای راه اندازی یک کسب و کار کوچک کسب نمایند باعث توسعه ی منطقه ی خود و باعث به وجود آمدن شغلهای متنوع و با عث رونق شغلهای مختلف خواهند شد و خود نیز رونق میگیرند.

 ۶- عدم بیان جاذبه های کاذب شهر تهران و بازگو کردن جاذبه های زیستی،طبیعی و فرهنگی شهرستانهای مختلف کشور در رسانه ی ملی و در فیلمها و سریالها و اخبار متفاوت .

 ۷- توزیع امکاناتی چون بیمارستان و مراکز تخصصی درمانی و آموزشی  در شهرستانها و ممنوعیت تخصیص بودجه برای ساخت و ساز و عمران در تهران (هر چه ساخت و سازها و زیبا سازیها و ساخت پل و تونل و خط مترو و BRT  بیشترباشد، بر جاذبه ی کاذب شهر تهران  افزون شده و آنرا شلوغ ترکرده است.)

 امیدوارم   مسئولین به خودشان بیایند و کاری برای تهران انجام دهند.